ทุกปีเมื่อเข้าสู่ปลายปี คุณพ่อคุณแม่ในกรุงเทพมักเจอคำถามเดิม ท้องฟ้าเริ่มขาวขุ่น มองตึกไกล ๆ ไม่ค่อยชัด แล้วคำถามที่ตามมาคือ วันนี้ให้ลูกออกไปวิ่งเล่นข้างนอกได้ไหม

ข้อมูลเรื่องฝุ่นที่หาได้ทั่วไปมักมีสองแบบ คือน่ากลัวเกินไป กับกว้างเกินกว่าจะเอาไปใช้จริง บทความนี้ตั้งใจเขียนให้อยู่ตรงกลาง โดยรวบรวมว่าข้อมูลจริงบอกอะไร ค่ามาตรฐานของไทยอยู่ตรงไหน อะไรช่วยได้จริงและอะไรไม่ได้ช่วย รวมถึงสิ่งที่โรงเรียนควรตอบผู้ปกครองได้ ในจุดที่หน่วยงานต่าง ๆ ให้คำแนะนำไม่ตรงกัน เราจะบอกไว้ตรง ๆ แทนที่จะเลือกคำตอบที่ฟังดูเรียบร้อยที่สุด

พ.ย. ถึง มี.ค.
ช่วงฝุ่นหนัก
พีคสุด ม.ค. และ ก.พ.
37.5
มาตรฐานไทย 24 ชม.
µg/m³ ตั้งแต่ มิ.ย. 2566
15
ค่าแนะนำ WHO 24 ชม.
µg/m³
0.76
ฝุ่นในบ้าน / นอกบ้าน
บ้านในกรุงเทพ ช่วงหมอกควัน

สรุปสาระสำคัญ

  • ฝุ่น PM2.5 กรุงเทพหนักช่วงพฤศจิกายนถึงมีนาคม และมักพีคที่สุดในเดือนมกราคมและกุมภาพันธ์
  • แอปฯ วัดฝุ่นแต่ละตัวใช้คนละมาตรวัด ให้ดูค่าเป็นไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร แทนการเทียบตัวเลข AQI ข้ามแอปฯ
  • อยู่ในบ้านเฉย ๆ ไม่ได้แปลว่าอากาศสะอาด บ้านในกรุงเทพวัดได้ 0.76 เท่าของฝุ่นข้างนอกในช่วงหมอกควัน
  • หน้ากากผ้าไม่ช่วยกันฝุ่น PM2.5 และการหาหน้ากากที่แนบสนิทกับหน้าเด็กเล็กเป็นเรื่องยากจริง
  • ลำดับความสำคัญคือ อากาศในร่มสะอาดก่อน ลดกิจกรรมหนักเป็นอันดับสอง แล้วค่อยเป็นหน้ากาก
  • มีคำถาม 4 ข้อที่ควรถามโรงเรียน เรื่องระบบกรองอากาศ ค่าที่ใช้ตัดสินใจ แผนกิจกรรม และการแจ้งผู้ปกครอง

ฝุ่นกรุงเทพหนักช่วงไหน และมาจากไหน

กรมควบคุมมลพิษระบุช่วงวิกฤตของฝุ่น PM2.5 ในเขตกรุงเทพและปริมณฑลไว้ที่เดือนพฤศจิกายนถึงมีนาคม และเฝ้าระวังสถานการณ์หมอกควันระดับประเทศตั้งแต่ 1 พฤศจิกายน ถึง 15 พฤษภาคม การวิเคราะห์ข้อมูลรายชั่วโมงจากสถานีตรวจวัด 12 แห่งทั่วกรุงเทพพบว่าค่าเฉลี่ยรายเดือนสูงสุดอยู่ในเดือนมกราคม ที่ 56.9 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ที่สถานีริมถนน ซึ่งสูงกว่าค่ามาตรฐานอยู่พอสมควร

สาเหตุหลักมาจากสามอย่างที่มาประกอบกันพอดี อย่างแรกคือ การจราจร ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดฝุ่นละเอียดราว 44% ในเขตกรุงเทพและปริมณฑล และเป็นปัญหาพื้นฐานที่มีอยู่ตลอดทั้งปี อย่างที่สองคือ การเผาชีวมวล โดยเฉพาะเศษวัสดุจากนาข้าวและไร่อ้อยในภาคกลาง ซึ่งมีสัดส่วนราว 24% และเพิ่มขึ้นได้ถึง 35% ในช่วงฤดูแล้ง โดยฝุ่นสามารถเดินทางเข้ากรุงเทพได้ภายใน 24 ชั่วโมง ขึ้นกับทิศทางและความเร็วลม อย่างที่สามคือ สภาพอากาศ ในช่วงหนาวแห้งจะเกิดภาวะอุณหภูมิผกผันร่วมกับลมสงบ ทำให้ฝุ่นที่ปกติจะกระจายตัวไปกลับสะสมอยู่กับที่

ข้อควรแยกให้ชัด

กรุงเทพไม่ได้ถูกจัดให้เป็นพื้นที่หมอกควันข้ามแดนโดยกรมควบคุมมลพิษ พื้นที่ที่ถูกจัดไว้แบบนั้นคือ 17 จังหวัดภาคเหนือ ในช่วงมกราคมถึงเมษายน และภาคใต้ในช่วงกรกฎาคมถึงกันยายน ฝุ่นของกรุงเทพส่วนใหญ่มาจากการจราจรของเมืองเอง แล้วถูกซ้ำเติมด้วยการเผาในภาคเกษตรและสภาพอากาศตามฤดูกาล

ค่ามาตรฐานของไทย กับค่าแนะนำของ WHO

ประเทศไทยปรับค่ามาตรฐาน PM2.5 ให้เข้มขึ้นเมื่อ 1 มิถุนายน 2566 การรู้ว่าค่ามาตรฐานไทยอยู่ตรงไหน เมื่อเทียบกับค่าแนะนำขององค์การอนามัยโลกจะช่วยให้ตีความตัวเลขในแอปฯ ได้แม่นขึ้น เพราะการอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน ไม่เท่ากับอากาศที่ WHO ถือว่าดีต่อสุขภาพ

ค่าเฉลี่ย มาตรฐานประเทศไทย ค่าแนะนำ WHO ปี 2021
24 ชั่วโมง 37.5 µg/m³ (ตั้งแต่ 1 มิ.ย. 2566) 15 µg/m³
รายปี 15 µg/m³ 5 µg/m³

ค่ามาตรฐานของไทยตรงกับเป้าหมายระหว่างทางระดับที่ 3 ของ WHO ซึ่งเป็นจุดพักระหว่างทาง ไม่ใช่ปลายทาง ในทางปฏิบัติแปลว่า วันที่ค่าฝุ่นอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานไทยอย่างสมบูรณ์ ก็ยังอาจมีปริมาณฝุ่นมากกว่าค่าแนะนำของ WHO ได้เกินสองเท่า ข้อนี้ไม่ได้เขียนเพื่อวิจารณ์มาตรฐาน ซึ่งถือเป็นการปรับที่เข้มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ แต่เขียนไว้เป็นบริบทสำหรับตอนที่เห็นแอปฯ ขึ้นสีเขียว

ทำไมสองแอปฯ ให้ตัวเลขไม่เท่ากัน

เรื่องนี้ทำให้ผู้ปกครองสับสนมากที่สุด และคุ้มค่าที่จะเข้าใจสักครั้ง ค่า AQI ไม่ใช่ค่าที่วัดได้โดยตรง แต่เป็นมาตรวัดที่แปลงค่าฝุ่นให้กลายเป็นระดับ และแต่ละประเทศขีดเส้นแบ่งระดับไว้คนละจุด Air4Thai และ AirBKK ใช้ AQI ของไทย ส่วน IQAir ตั้งค่าเริ่มต้นเป็น AQI ของสหรัฐฯ ทั้งคู่ถูกต้อง เพียงแต่ตอบคนละคำถามเล็กน้อย

มาตรวัดของไทยอิงกับค่ามาตรฐานของประเทศ ดังนั้น AQI เท่ากับ 100 จึงตรงกับ 37.5 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตรพอดี ถ้าเกิน 100 แปลว่าเกินค่ามาตรฐาน โดยแบ่งระดับดังนี้

AQI ไทย ระดับ PM2.5 (24 ชม.) คำแนะนำตามประกาศ
0 ถึง 25 ดีมาก (ฟ้า) 0 ถึง 15.0 ทำกิจกรรมได้ตามปกติ
26 ถึง 50 ดี (เขียว) 15.1 ถึง 25.0 ทำกิจกรรมได้ตามปกติ
51 ถึง 100 ปานกลาง (เหลือง) 25.1 ถึง 37.5 ลดระยะเวลาทำกิจกรรมกลางแจ้งที่ออกแรงมาก กลุ่มเสี่ยงควรใส่อุปกรณ์ป้องกันทุกครั้งที่ออกนอกอาคาร
101 ถึง 200 เริ่มมีผลกระทบต่อสุขภาพ (ส้ม) 37.6 ถึง 75.0 ใส่อุปกรณ์ป้องกันทุกครั้งที่ออกนอกอาคาร จำกัดกิจกรรมกลางแจ้งที่ออกแรงมาก กลุ่มเสี่ยงควรงดกิจกรรมดังกล่าว
201 ขึ้นไป มีผลกระทบต่อสุขภาพ (แดง) 75.1 ขึ้นไป งดกิจกรรมกลางแจ้ง หากจำเป็นต้องออกนอกอาคารให้ใส่อุปกรณ์ป้องกันเสมอ ผู้มีโรคประจำตัวควรอยู่ในพื้นที่ปลอดภัยจากมลพิษทางอากาศ

สรุปให้ใช้ได้จริง

ที่ค่าฝุ่น 75 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร มาตรวัดของไทยจะขึ้นสีแดงที่ AQI 201 ซึ่งเป็นระดับสูงสุด ขณะที่มาตรวัดของสหรัฐฯ จะแสดงราว 165 ซึ่งต่ำกว่าหนึ่งระดับ ไม่มีแอปฯ ไหนผิด ให้ดูค่าฝุ่นเป็นไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ซึ่งทุกแอปฯ รายงานตรงกัน แทนการเทียบตัวเลข AQI ข้ามแอปฯ

เช็คอากาศอย่างไรก่อนไปส่งลูกที่โรงเรียน

  • Air4Thai ของกรมควบคุมมลพิษ เป็นเครือข่ายตรวจวัดระดับประเทศ ครอบคลุม 107 สถานีใน 77 จังหวัด เมื่อต้นปี 2569
  • AirBKK ของกรุงเทพมหานคร ใช้ข้อมูลจากสถานีตรวจวัด 83 แห่งทั่วเมือง และเป็นแหล่งข้อมูลที่โรงเรียนสังกัด กทม. ได้รับแจ้งให้ใช้
  • IQAir เป็นที่นิยมในกลุ่มครอบครัวชาวต่างชาติ มีข้อมูลจากเซนเซอร์เสริมด้วย แต่ตั้งค่าเริ่มต้นเป็น AQI ของสหรัฐฯ

มีจุดทางเทคนิคหนึ่งที่ทำให้การตัดสินใจตอนเช้าต่างกันได้จริง ค่า AQI ของไทยคำนวณจาก ค่าเฉลี่ยย้อนหลัง 24 ชั่วโมง ตัวเลขที่เห็นตอนเจ็ดโมงเช้าจึงสะท้อนอากาศของเมื่อวานรวมอยู่ด้วย และจะตอบสนองช้าหากฝุ่นพุ่งขึ้นเมื่อคืน ทั้ง Air4Thai และ AirBKK รายงานค่าฝุ่น รายชั่วโมง ไว้ด้วย สำหรับการตัดสินใจในเช้าวันนั้นให้ดูค่ารายชั่วโมง ส่วนภาพรวมของทั้งสัปดาห์ให้ดูที่ AQI

ทำไมเด็ก ๆ ได้รับผลกระทบมากกว่าผู้ใหญ่

องค์การอนามัยโลกอธิบายเหตุผลไว้ตรงไปตรงมา เด็กหายใจถี่กว่าผู้ใหญ่ จึงรับฝุ่นเข้าไปมากกว่าเมื่อเทียบกับขนาดตัว เด็กตัวเตี้ยกว่า จึงอยู่ใกล้ระดับพื้นที่มลพิษบางชนิดมีความเข้มข้นสูงกว่า และทั้งหมดนี้เกิดขึ้นในช่วงที่ปอดและสมอง ยังพัฒนาไม่เต็มที่

หลักฐานเรื่องพัฒนาการของปอดค่อนข้างหนักแน่น เพราะเป็นการติดตามจริงหลายปี ไม่ใช่การอนุมาน งานวิจัย Children’s Health Study ติดตามเด็ก 1,759 คนทุกปีตั้งแต่อายุ 10 ถึง 18 ปี พบว่าสัดส่วนของผู้ที่เข้าสู่วัยผู้ใหญ่ ด้วยสมรรถภาพปอดต่ำในระดับที่มีนัยทางคลินิก สูงกว่าถึง 4.9 เท่า ในชุมชนที่มีมลพิษสูงที่สุด เมื่อเทียบกับชุมชนที่ต่ำที่สุด คือ 7.9% เทียบกับ 1.6%

ข่าวดีมาจากคณะวิจัยกลุ่มเดียวกันในอีกสิบปีต่อมา เมื่อคุณภาพอากาศในชุมชนเหล่านั้นดีขึ้น พัฒนาการของปอดก็ดีขึ้นตาม และสัดส่วนของเด็กอายุ 15 ปีที่มีสมรรถภาพปอดต่ำลดลงจาก 7.9% เป็น 6.3% และเหลือ 3.6% ตามลำดับในสามช่วงเวลา การลดการรับฝุ่นได้ผลจริง และนั่นคือเหตุผลว่าทำไมความพยายามเรื่องนี้ถึงคุ้มค่า

ยังมีงานวิจัยอีกชิ้นที่โรงเรียนควรรู้ นักวิจัยติดตามนักเรียน 2,715 คน อายุ 7 ถึง 10 ปี ใน 39 โรงเรียนที่บาร์เซโลนา โดยวัดค่ามลพิษทั้งในสนามและ ภายในห้องเรียน ตลอด 12 เดือน พัฒนาการของความจำใช้งานเพิ่มขึ้น 7.4% ในโรงเรียนที่มลพิษสูง เทียบกับ 11.5% ในโรงเรียนที่มลพิษต่ำ จุดสำคัญคือค่าที่มีผลถูกวัดในห้องเรียน ซึ่งเป็นสิ่งที่โรงเรียนควบคุมได้ด้วยระบบกรองอากาศ

สิ่งที่เราไม่ได้อ้าง

บางแหล่งระบุว่าฝุ่น PM2.5 ทำให้เด็กขาดเรียนมากขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ เราตรวจสอบแล้วแต่ยังไม่พบงานวิจัยที่หนักแน่นพอ จะนำมาบอกผู้ปกครอง ข้อมูลเรื่องสมรรถภาพปอดและพัฒนาการทางความคิดข้างต้นมีหลักฐานรองรับชัดเจน ส่วนเรื่องการขาดเรียนยังไม่มี และเราเลือกที่จะบอกตามนั้น

อะไรที่ช่วยได้จริง

เริ่มจากอากาศในบ้าน

ข้อนี้ได้ผลมากที่สุด และเป็นข้อที่หลายครอบครัวใช้ไม่เต็มที่ งานวิจัยปี 2568 ที่วัดบ้าน 17 หลังในประเทศไทยพบว่า อัตราส่วนฝุ่นในบ้านต่อนอกบ้านในกรุงเทพอยู่ที่ 0.76 ในช่วงหมอกควัน และ 0.68 ในช่วงปกติ พูดง่าย ๆ คือการอยู่ในบ้านและปิดหน้าต่างช่วยลดฝุ่นได้เพียงราวหนึ่งในสี่เท่านั้น

สิ่งที่เปลี่ยนตัวเลขนี้ได้คือการกรองอากาศ เลือกเครื่องฟอกให้สัมพันธ์กับขนาดห้องโดยดูค่า CADR คำแนะนำของ EPA สหรัฐฯ เทียบเป็นหน่วยเมตริกได้ราว 12 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง ต่อพื้นที่ห้อง 1 ตารางเมตร เช่น ห้องนอน 30 ตารางเมตร ควรใช้เครื่องราว 360 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง เปิดต่อเนื่องโดยปิดประตูหน้าต่าง และเปลี่ยนไส้กรองตามรอบ เพราะไส้กรองที่ตันแล้วทำงานไม่ได้

มีข้อควรระวังสองข้อจาก EPA ข้อแรก ค่า CADR วัดเฉพาะฝุ่นละออง ไม่ได้บอกอะไรเกี่ยวกับก๊าซหรือกลิ่น ข้อที่สอง ควรเลี่ยงเครื่องฟอกที่ผลิตโอโซนโดยตั้งใจ รวมถึงเครื่องประเภทไอออนและพลาสมาบางรุ่น เพราะโอโซนระคายเคืองปอด หากงบประมาณจำกัด EPA ก็รับรองทางเลือกแบบทำเอง คือใช้แผ่นกรอง MERV 13 ขึ้นไป ติดกับพัดลมกล่องที่ได้มาตรฐาน ซึ่งถือเป็นทางเลือกที่ใช้ได้ผลเมื่อยังไม่พร้อมซื้อเครื่องที่มีค่า CADR กำกับ

เรื่องหน้ากาก และความเห็นที่ยังไม่ตรงกัน

หน่วยงานที่น่าเชื่อถือสามแห่งให้คำตอบต่างกัน และบทความส่วนใหญ่มักเลือกหยิบมาเพียงหนึ่ง เราขอวางไว้ทั้งสาม

หน่วยงาน จุดยืนเรื่องหน้ากากสำหรับเด็ก
หน่วยงานด้านสุขภาพสิ่งแวดล้อมเด็ก (PEHSU) สนับสนุนโดย American Academy of Pediatrics แบ่งตามอายุ ตั้งแต่ราว 7 ปีขึ้นไปมักใส่ N95 ไซซ์เล็กของผู้ใหญ่ได้พอดี อายุ 2 ถึง 7 ปีมักหา N95 ที่แนบสนิทได้ยาก จึงอาจใช้หน้ากากอนามัยขนาดเด็ก และไม่ควรใส่หน้ากากในเด็กต่ำกว่า 2 ปี โดย N95 ที่แนบสนิทลดฝุ่นที่หายใจเข้าได้ราว 90% หน้ากากอนามัยราว 20 ถึง 30% ส่วนหน้ากากผ้าไม่แนะนำ
EPA สหรัฐอเมริกา เข้มกว่า โดยแนะนำว่าไม่ควรพึ่งหน้ากากในเด็ก เพราะแม้แต่ N95 ก็ไม่ได้ออกแบบมาให้พอดีกับใบหน้าเด็ก
กรมควบคุมมลพิษ ประเทศไทย แนะนำให้กลุ่มเสี่ยงสวมอุปกรณ์ป้องกันเมื่อดัชนีเข้าสู่ระดับสีเหลือง และให้ทุกคนสวมเมื่อเข้าสู่ระดับสีส้ม

สิ่งที่ทั้งสามแห่งเห็นตรงกันคือลำดับความสำคัญ อากาศในร่มสะอาดมาก่อน ลดกิจกรรมที่ออกแรงหนักเป็นอันดับสอง แล้วค่อยเป็นหน้ากาก และมีคำเตือนหนึ่งข้อที่ควรย้ำ คือเด็กไม่ควรอยู่กลางแจ้งนานกว่าปกติเพียงเพราะใส่หน้ากากอยู่ อีกข้อที่ควรทราบคือหน้ากาก KN95 และ KF94 ที่หาซื้อได้ทั่วไปในไทย ไม่ได้รับรองตามมาตรฐานเดียวกับ N95 ที่ผ่านการรับรอง NIOSH จึงอาจให้การป้องกันไม่เท่ากัน

ลดการออกแรง ไม่ใช่แค่ลดเวลาอยู่ข้างนอก

กลไกที่ต้องจัดการคืออัตราการหายใจ เพราะยิ่งหายใจแรง ฝุ่นก็ยิ่งเข้าปอดมากขึ้น ตัวแปรจึงเป็นความหนักของกิจกรรม ไม่ใช่แค่จำนวนนาทีที่อยู่ข้างนอก วิธีที่ใช้ได้จริงคือลดเวลาต่อรอบ สลับตัวถี่ขึ้น และลดความหนักลง แทนที่จะยกเลิกการเคลื่อนไหวไปทั้งหมด

มีอีกสองข้อที่ใช้ได้จริง ข้อแรก ฝุ่นละอองต่างจากโอโซนตรงที่สูงได้ทุกช่วงเวลาของวัน คำแนะนำที่ว่าให้ออกกำลังตอนเช้า จึงใช้กับฝุ่น PM2.5 ในกรุงเทพไม่ได้ ข้อที่สอง ควรเลี่ยงการยืนรอใกล้รถที่ติดเครื่องยนต์ไว้และถนนที่รถหนาแน่น ซึ่งในทางปฏิบัติหมายถึงจุดรับส่งหน้าโรงเรียน

อะไรที่ไม่ได้ผล

ความเชื่อ ข้อเท็จจริง
หน้ากากผ้ากันฝุ่น PM2.5 ได้ ไม่ได้ และไม่แนะนำให้ใช้เพื่อจุดประสงค์นี้
ใส่หน้ากากแล้วออกไปเล่นข้างนอกได้ตามปกติ มีคำเตือนชัดเจนจากคำแนะนำด้านสุขภาพเด็กว่าไม่ควรทำ
ปิดหน้าต่างก็พอแล้ว บ้านในกรุงเทพยังวัดฝุ่นในบ้านได้ 0.68 ถึง 0.76 เท่าของข้างนอก
เครื่องฟอกแบบไอออนหรือผลิตโอโซนช่วยฟอกอากาศ โอโซนระคายเคืองปอด และยังไม่มีหน่วยงานรัฐของสหรัฐฯ รับรองให้ใช้ในพื้นที่ที่มีคนอยู่
เครื่องฟอกรุ่นไหนก็ได้ ต้องเลือกให้ค่า CADR สัมพันธ์กับขนาดห้อง เปิดโดยปิดหน้าต่าง และเปลี่ยนไส้กรองตามรอบ
อาหารต้านอนุมูลอิสระ ดื่มน้ำมาก ๆ หรือปลูกต้นไม้ในบ้าน ช่วยกันฝุ่นได้ พบได้บ่อยในบทความทั่วไป แต่เรายังไม่พบหน่วยงานสุขภาพหรืองานวิจัยที่รองรับว่าช่วยป้องกันฝุ่นได้ ควรมองเป็นคำแนะนำด้านสุขภาพทั่วไป ไม่ใช่มาตรการป้องกัน

โรงเรียนควรทำอย่างไร และผู้ปกครองควรถามอะไร

โรงเรียนในกรุงเทพไม่ได้ทำงานโดยไม่มีกรอบ โรงเรียนในสังกัดกรุงเทพมหานครมีแนวปฏิบัติที่กำหนดไว้ชัดเจน คือให้ตรวจสอบค่าฝุ่นจาก AirBKK เวลา 07.00 11.00 และ 15.00 น. แล้วชัก ธงคุณภาพอากาศ ตามสีของระดับ AQI พร้อมมาตรการที่กำหนดไว้ในแต่ละระดับ และมีลำดับขั้นการพิจารณาปิดเรียนอย่างเป็นทางการ ณ เดือนมกราคม 2569 มีห้องเรียนอนุบาลที่ปรับเป็น ห้องเรียนปลอดฝุ่น แล้ว 1,823 ห้อง จากทั้งหมด 2,196 ห้อง และมีพื้นที่ปลอดภัยอย่างน้อยหนึ่งจุดในโรงเรียนสังกัด กทม. ครบทั้ง 437 แห่ง

โรงเรียนนานาชาติกำหนดแนวปฏิบัติของตนเอง และโรงเรียนที่ทำเรื่องนี้จริงจังมักเผยแพร่ไว้ให้ผู้ปกครองอ่านได้ เวลาไปเยี่ยมชมโรงเรียน ลองถามสี่ข้อนี้

  1. ติดตั้งระบบกรองอากาศไว้แบบไหน และครอบคลุมห้องใดบ้าง ทั้งโรงเรียนกับเฉพาะบางห้องต่างกันมาก โดยเฉพาะกับเด็กเล็ก
  2. โรงเรียนใช้ข้อมูลจากแหล่งไหน และวัดในโรงเรียนเองหรือไม่ ค่าจากสถานีที่อยู่ห่างออกไปหลายกิโลเมตร ไม่เหมือนค่าที่วัดในพื้นที่จริง
  3. ค่าเท่าไรจึงเปลี่ยนแผนกิจกรรม และเปลี่ยนเป็นอะไร ขอดูเป็นลายลักษณ์อักษรทั้งเกณฑ์และมาตรการ
  4. ผู้ปกครองจะได้รับแจ้งเมื่อไรและทางช่องทางไหน การแจ้งหลังเวลารับกลับบ้านแล้วแทบไม่ช่วยอะไร

มีอีกประเด็นที่ควรถือติดตัวไปคุยด้วย การพาเด็กเข้ามาในอาคารจะช่วยได้ก็ต่อเมื่ออาคารนั้นมีระบบกรองฝุ่น การอยู่ในร่มโดยไม่มีระบบกรองไม่นับเป็นมาตรการป้องกัน ซึ่งตัวเลขอัตราส่วนฝุ่นในบ้านต่อนอกบ้านของกรุงเทพยืนยันข้อนี้ และควรจำไว้ด้วยว่าหน่วยงานสุขภาพแนะนำให้เด็กมีกิจกรรมทางกายอย่างน้อยวันละ 60 นาที แนวปฏิบัติที่ดีจึงควรย้ายกิจกรรม ไม่ใช่ตัดทิ้ง

ที่โรงเรียนนานาชาติเบซิส กรุงเทพฯ วิทยาเขต ติดตั้งระบบ Pre-cool Fresh Air ซึ่งออกแบบมาเพื่อช่วยป้องกัน นักเรียนจากฝุ่น PM2.5 ผู้ปกครองที่มาเยี่ยมชมในช่วงฤดูแล้งสามารถสอบถามทีมรับสมัครถึงการทำงานของระบบและการจัดการกิจกรรมในวันที่ค่าฝุ่นสูงได้

แผนรับมือฉบับครอบครัว

  1. เลือกแอปฯ เดียวและดูค่าเดียว คือ ค่าฝุ่นรายชั่วโมงเป็นไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ก่อนออกจากบ้าน
  2. ติดเครื่องฟอกในห้องที่ครอบครัวใช้เวลามากที่สุด ซึ่งมักเป็นห้องนอน และเลือกขนาดตามค่า CADR
  3. ปิดประตูหน้าต่างตลอดช่วงฤดูฝุ่น และทำให้ห้องเย็นพอที่จะไม่ต้องเปิดหน้าต่าง
  4. ลดแหล่งกำเนิดฝุ่นในบ้านช่วงที่ค่าสูง เช่น การทอด การกวาดบ้าน การจุดธูปและเทียน
  5. เตรียมหน้ากากที่ใส่ได้พอดีไว้ก่อนเข้าฤดู ไม่ใช่ไปหาตอนที่ฝุ่นขึ้นแล้ว
  6. ตกลงกันในบ้านล่วงหน้าว่าค่าเท่าไรจะเปลี่ยนแผน จะได้ไม่ต้องมาตัดสินใจตอนเจ็ดโมงเช้า
  7. หากลูกเป็นโรคหอบหืด ควรทบทวนแผนการดูแลก่อนเดือนพฤศจิกายน และเตรียมยาบรรเทาอาการไว้ที่โรงเรียน

สอบถามเราได้ว่าโรงเรียนรับมือช่วงฤดูฝุ่นอย่างไร

เรื่องคุณภาพอากาศเป็นสิ่งที่ผู้ปกครองควรถามโรงเรียน และเรายินดีให้ถาม ขอเชิญคุณพ่อคุณแม่เยี่ยมชมวิทยาเขตของโรงเรียนนานาชาติเบซิส กรุงเทพฯ ย่านพระราม 2 ดูสภาพแวดล้อมจริง และพูดคุยกับเราเรื่องการจัดการวันเรียนในช่วงฝุ่น PM2.5 สนใจสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมที่ +66 2 415-0099 หรืออีเมล admissions@basis.ac.th

คำถามที่พบบ่อย

ฝุ่น PM2.5 ในกรุงเทพหนักช่วงไหนของปี

กรมควบคุมมลพิษระบุว่าช่วงวิกฤตของฝุ่น PM2.5 ในเขตกรุงเทพและปริมณฑลคือเดือนพฤศจิกายนถึงมีนาคม โดยทั่วไปจะหนักที่สุดในเดือนมกราคมและกุมภาพันธ์ ส่วนในระดับประเทศ กรมควบคุมมลพิษเฝ้าระวังสถานการณ์หมอกควัน ตั้งแต่ 1 พฤศจิกายน ถึง 15 พฤษภาคม

ค่าฝุ่น PM2.5 เท่าไรถึงเรียกว่าปลอดภัย

ประเทศไทยปรับค่ามาตรฐานใหม่เมื่อ 1 มิถุนายน 2566 เป็น 37.5 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร เฉลี่ย 24 ชั่วโมง และ 15 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร เฉลี่ยรายปี ซึ่งตรงกับเป้าหมายระหว่างทางระดับที่ 3 ของ WHO ส่วนค่าแนะนำของ WHO เองเข้มกว่านั้น คืออยู่ที่ 15 สำหรับ 24 ชั่วโมง และ 5 สำหรับรายปี

ทำไมแอปฯ วัดฝุ่นแต่ละตัวแสดงค่าไม่เท่ากัน

เพราะใช้คนละมาตรวัด Air4Thai และ AirBKK ใช้ค่า AQI ของไทย ส่วน IQAir ตั้งค่าเริ่มต้นเป็น AQI ของสหรัฐฯ อากาศชุดเดียวกันจึงอาจขึ้นเป็น 201 สีแดงในแอปฯ หนึ่ง และประมาณ 165 ในอีกแอปฯ หนึ่ง วิธีที่ตรงที่สุดคือดูค่าฝุ่นเป็นไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ซึ่งทุกแอปฯ รายงานเหมือนกัน

หน้ากากแบบไหนเหมาะกับเด็ก

คำแนะนำจากแต่ละหน่วยงานต่างกัน หน่วยงานด้านสุขภาพเด็กที่สนับสนุนโดย American Academy of Pediatrics ระบุว่า เด็กอายุประมาณ 7 ปีขึ้นไปมักใส่ N95 ไซซ์เล็กสำหรับผู้ใหญ่ได้พอดี เด็กอายุ 2 ถึง 7 ปีมักหาหน้ากาก N95 ที่แนบสนิทได้ยาก จึงอาจใช้หน้ากากอนามัยขนาดเด็กแทน และไม่ควรใส่หน้ากากในเด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี ขณะที่ EPA ของสหรัฐฯ มีท่าทีเข้มกว่าโดยแนะนำว่าไม่ควรพึ่งหน้ากากเป็นหลักในเด็ก ส่วนกรมควบคุมมลพิษแนะนำให้สวมอุปกรณ์ป้องกัน ทุกครั้งที่ออกนอกอาคารเมื่อดัชนีเข้าสู่ระดับสีส้ม

หน้ากากผ้ากันฝุ่น PM2.5 ได้ไหม

ไม่ได้ คำแนะนำด้านสุขภาพเด็กระบุชัดว่าหน้ากากผ้าโดยทั่วไปไม่ช่วยลดการรับฝุ่นละอองขนาดเล็ก และไม่แนะนำให้ใช้ เพื่อจุดประสงค์นี้ ส่วนหน้ากากอนามัยดีกว่าไม่ใส่อะไรเลย แต่ยังห่างจากประสิทธิภาพของ N95 ที่สวมได้แนบสนิทพอสมควร

อยู่ในบ้านปิดหน้าต่างก็พอแล้วหรือไม่

ยังไม่พอ งานวิจัยปี 2568 ที่วัดบ้านในประเทศไทยพบว่าอัตราส่วนฝุ่นในบ้านต่อนอกบ้านในกรุงเทพอยู่ที่ 0.76 ในช่วงที่มีหมอกควัน แปลว่าอากาศในบ้านยังมีฝุ่นราวสามในสี่ของข้างนอก การปิดประตูหน้าต่างช่วยได้ แต่สิ่งที่ทำให้ตัวเลขเปลี่ยนจริงคือการกรองอากาศ

เลือกเครื่องฟอกอากาศอย่างไรให้เหมาะกับห้อง

ดูที่ค่า CADR หรืออัตราการส่งอากาศสะอาด ให้สัมพันธ์กับขนาดห้อง คำแนะนำของ EPA สหรัฐฯ เทียบได้ประมาณ 12 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง ต่อพื้นที่ห้อง 1 ตารางเมตร เช่น ห้องนอน 30 ตารางเมตร ควรใช้เครื่องที่ราว 360 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง เปิดต่อเนื่องโดยปิดประตูหน้าต่าง และเปลี่ยนไส้กรองตามรอบที่กำหนด

ควรถามโรงเรียนเรื่องฝุ่นว่าอย่างไรบ้าง

ถาม 4 ข้อ ระบบกรองอากาศที่ติดตั้งครอบคลุมห้องไหนบ้าง โรงเรียนใช้ข้อมูลจากแหล่งใดและค่าเท่าไรจึงเปลี่ยนแผน กิจกรรมกลางแจ้งเปลี่ยนอย่างไรในแต่ละระดับ และผู้ปกครองจะได้รับแจ้งเมื่อไรและทางไหน โรงเรียนที่ตอบได้ชัดเจนคือโรงเรียนที่คิดเรื่องนี้มาแล้วจริง

แหล่งอ้างอิง